Dark patterns: Duistere misleiding in marketing & ontwerp (Deel 2)4 min. leestijd

Eind december gaven we in dit artikel al een eerste inzicht in de vuile trucjes die marketeers gebruiken om bezoekers om de tuin te leiden. Vandaag bekijken we wederom wat geniepige marketing- en designfoefjes die eigenlijk niet door de beugel kunnen. Zodat je er zelf in de toekomst minder snel voor zal vallen. Of nog beter, ze ook zelf niet zal toepassen op eigen websites, zij het nou bewust of onbewust. Want uiteindelijk wint niemand door de inzet van de volgende geniepige methodes:

Prijsvergelijk-preventie

Sommige sites zetten allerlei tactieken in om te voorkomen dat je hun prijzen kan vergelijken met die van andere aanbieders. Bijvoorbeeld door de tekst waar de productdetails in vermeld staan niet selecteerbaar te maken. De gebruiker kan deze daardoor niet makkelijk kopiëren naar zoekmachines om de prijs te vergelijken. Andere aanbieders proberen weer te voorkomen dat zij verschijnen op prijsvergelijkingswebsites. Hiermee snijden ze zichzelf natuurlijk ook in de vingers, omdat het alles behalve transparant en klantvriendelijk is. Het voorkomt daarentegen wel dat snel boven water komt dat zij niet de goedkoopste aanbieder zijn.

Een ander goed voorbeeld van deze dark pattern is een methode die enkele bioscoopsites toepassen. Hierbij kan je als klant pas de ticketprijzen zien wanneer je een film, tijdstip en stoel gekozen hebt. In feite ben je dan al zo ver in het bestelproces dat veel bezoekers niet meer de moeite nemen om de prijs te vergelijken. Je wordt gemotiveerd om het transactieproces af te ronden en zo afgeleid van je eigenlijke doel om eerst oriënterend de prijs te checken.

Blokkade

Sommige apps en websites maken er een sport van om eerst een actie te vereisen voor de gebruiker alvorens hij de content kan bekijken waarvoor hij kwam. Denk hierbij aan reclameboodschappen die het hele scherm vullen en aangeklikt of weggeklikt moeten worden voordat je verder kan navigeren. Of het verplicht moeten liken van de pagina om een artikel te mogen lezen. Sommige schuldigen maken het helemaal bont, en eisen dat bezoekers eerst een account registreren of zich aanmelden voor de nieuwsbrief voordat ze verder mogen surfen. Een sterk voorbeeld hiervan is het mobiele spel Badlands, waarbij je na elke mislukte poging verplicht een reclamefilmpje moet kijken. Kijk je deze niet af, dan kan je niet verder spelen.

Vrienden spammen

Een bekende irritatiefactor van veel social media gebruikers, spamberichten die vrienden versturen vanuit apps en games die zij gebruiken. Verzoeken om graandonaties voor virtuele boerderijen, wanhopige kreten om extra levens om snoepjes te mogen schuiven, noem het maar op. Sommige apps maken er een sport van om hun fanatieke gebruikers haast te gijzelen. Eerst worden ze lekker gemaakt met de verslavende gameplay, vervolgens wordt hun mogelijkheid om het spel te spelen ingekort. Eerst maar eens vrienden aantrekken die het ook gaan spelen, zodat er leuke bonussen te verdienen vallen en er weer doorgespeeld mag worden. Daarbij sturen sommige spelers zelfs onbewust dergelijke verzoeken, omdat ze (zonder het te weten) het spel toestemming hebben gegeven om automatisch verzoeken in hun naam te sturen. Onwijs vervelend en hardnekkig, want zie al die verzoeken maar eens te blokkeren.

Misleidende vragen

Je kent ze wel, die vragen in installatieschermen of invulformulieren met handige “checkboxes” om je keuze in te vullen. Lang niet altijd is daarbij helder geformuleerd waarmee je instemt, of juist niet. Opzettelijk gebruik van lastige woorden, het inzetten van dubbele ontkenningen, niets is veel aanbieders te schuw.

Op Dark Patterns staan mooie voorbeelden. Zo maakt een televisieaanbieder er een leuke puzzel van, door aan te geven dat ze je zullen benaderen met aanbiedingen tenzij je dat weigert. En hoe je dat weigert? Door het de checkbox bij die zin aan te vinken, compleet tegenstrijdig met wat je als gebruiker gewend bent. Of het voorbeeld van de vliegmaatschappij waarbij een hele lap tekst staat. Snelle scanners denken waarschijnlijk te zien dat je voor aanmelding de box moet aanvinken. Lees je de hele tekst, dan kom je erachter dat je juist moet aanvinken om je niét aan te melden voor de topdeals. Heel sneaky.

Met deze info over dark patterns op zak ben je hopelijk weer wat scherper en alerter in de soms duistere online wereld. En voor de gehaaide zakenmannen onder ons die dit lezen en geïnspireerd zijn geworden: doe het niet. Het is het echt niet waard ‘in the end’. Wij zien toch liever een mooie selectie aan tevreden klanten dan een groot vangnet aan gefrustreerde, eenmalige afnemers. Want daar wordt uiteindelijk niemand vrolijk van.

Laat een reactie achter