Kleurenleer: de basics en grootste do’s en don’ts met kleuren5 min read

In Design

Kleuren: naast typografie één van de belangrijkste pijlers voor je designs. Kleurcombinaties kunnen je design maken of breken. Maar hoe weet je welke kleuren goed samen gaan? En waar moet je allemaal rekening mee houden als je kleur toevoegt aan je ontwerpen? We bespreken het allemaal in dit artikel.

Kleurtemperatuur, kleurwaarde en saturatie

Een kleur heeft verschillende eigenschappen. Zo heeft elke kleur een zogenaamde kleurtemperatuur. De kleuren uit het rood-gele spectrum stralen warmte uit, terwijl de blauw-paarse zijde de koelere kleuren bevat.

Hoe intens een kleur is wordt omschreven door de saturatie ofwel verzadiging. De saturatie wordt bepaald door de hoeveelheid grijs die met de kleur vermengd is. Kleuren met een hoge saturatie zijn stralend en fel. Kleuren met een lage saturatie bevatten veel grijs en zijn daardoor zachter en doffer.

Tenslotte hebben kleuren ook een kleurwaarde. Die wordt bepaald door hoe licht of donker de kleur is.

Het kleurenwiel en basis combinaties

In de basis bestaan alle kleuren uit de drie hoofdkleuren: rood, geel en blauw. Door deze basiskleuren te mengen krijge je de secundaire kleuren oranje, groen en paars. Het verder combineren van deze mogelijkheden leidt weer tot verdere gradaties, die uitgezet kunnen worden in onderstaand kleurenwiel.

Kleurenwiel Johannes Itten

Kleurenwiel van Johannes Itten

Bij het combineren kan je kiezen voor een zogeheten monochrome kleurcombinatie. Hierbij kies je van één kleur diverse tinten, waarbij de kleurwaarde en kleurintensiteit gevarieerd wordt. De verschillende tinten van dezelfde kleur accentueren elkaar hierbij meestal prima.

Ook kan je ervoor kiezen om kleuren te combineren die in de buurt van elkaar liggen in het kleurenspectrum. Doordat de nabijgelegen buren dezelfde ondertonen delen en deels uit dezelfde basiskleur zijn opgebouwd werken deze combinaties goed. Deze combinatie noemt men een analoge kleurcombinatie.

Tenslotte draait het laatste basisprincipe qua kleurcombinaties om tegenovergestelden. Bij de zogenaamde complementaire kleuren kies je juist voor kleuren die lijnrecht tegenover elkaar staan in het kleurenspectrum. Dit levert een groot contrast op. Daarnaast vullen ze elkaar juist weer aan doordat je een warme kleur combineert met een koele kleur.

Kleur en omgeving

Een kleur staat meestal niet los op zichzelf. Waardoor een kleur omringd wordt of hoe deze een andere kleur omringd kan een wereld van verschil maken voor de uitstraling.

Zo kan veel witruimte ervoor zorgen dat een kleur er donkerder uit ziet. Een dunne gele lijn ziet er donkerder uit op een witte pagina dan een geel blok van dezelfde kleur.

Wanneer je twee tinten van dezelfde kleur combineert, een lichte en een donkere, ziet de donkere er donkerder uit en komt de lichte kleur lichter over. Zeker wanneer de lichte kleur omringd wordt door de donkere kleur zie je duidelijk dat deze lichter oogt. Dat geldt overigens ook in het algemeen bij kleurcombinaties.

Als je een kleur omringd met een donkerdere tint ervan, zorg je ervoor dat de omringde kleur sterker/feller oogt. Het voorkomt tevens dat de kleur overloopt naar de omliggende gebieden. Omring je de kleur met een lichtere tint ervan, dan wordt de omringde kleur minder intens. Daarbij kan de kleur meer overlopen naar de omringende gebieden in het design.

Kleurbetekenis

In de kleurenleer heeft ook elke kleur een scala aan symbolische betekenissen. Door bepaalde kleuren te kiezen, kies je ook voor de achterliggende betekenissen. Veel associaties liggen vast in ons denken, en zullen bij het zien een bepaald gevoel of emotie opwekken. Neem rood, een kleur die vaak geassocieerd wordt met gevaar. ‘Stop!’ is dus wat deze kleur (onder andere) schreeuwt. Om die reden wordt rood vaak ingezet bij call-to-actions. Je bezoeker/gebruiker ziet de kleur, is meteen alert en weet dat een bepaalde actie vereist gaat worden.

Over de kleuren en hun associaties zijn vele werken geschreven. Aangezien veel associaties zo universeel erkend worden, zit daar veel overlap in. Onderstaand wiel met kleurassociaties geeft een goed globaal beeld van diverse kleuren en de betekenissen die we ze geven:

Kleuren Associaties

Kleurassociaties, bron: honcdesign.nl

Kleur en leesbaarheid

Een niet te onderschatten aspect bij het gebruik van kleuren is de leesbaarheid. Kleuren en typografie vormen de grote basis van je design, en juist daarom is de mix van de twee zo ontzettend belangrijk. Zorg voor voldoende contrast, zodat je gebruikers geen moeite hoeven te doen om de teksten te lezen. Daarbij is het aanbevolen om een donkere tekst op een lichtere achtergrond te plaatsen, niet vice-versa. Dat leest namelijk prettiger weg, zeker bij langere teksten. Controleer altijd of je teksten goed leesbaar zijn bij de kleurcombinaties die je gekozen hebt. Neem bijvoorbeeld eens wat afstand van het scherm en kijk of het nog steeds goed wegleest. Een leuke tool om je leesbaarheid te checken kun je vinden op colorsafe.co. Hier voer je wat basisgegevens in over je gebruikte font en de achtergrondkleur. Vervolgens toont het programma de tekstkleuren die het beste passen voor een goede leesbaarheidsscore. Ideaal om met diverse combinaties te experimenteren zonder stuurloos kleuren te hoeven selecteren.

Experimenteren

Eerder in het artikel noemden we diverse kleurcombinaties die goed werken. Met monochrome, analoge en complementaire kleurcombinaties zit je al snel goed. Dat betekent echter niet dat andere kleurcombinaties direct ‘fout’ zijn. Of kleuren met elkaar werken is ook deels een interessant experiment. Zelfs de kleurcombinaties die sommigen als ‘verboden kleurcombinaties’ zouden beschouwen kunnen soms werken, met de juiste benutting. Durf dus gerust eens op je gevoel af te gaan tijdens het vormgeven. Uiteraard is het wel van belang om kritisch te blijven. Een goede maatstaf is daarnaast het kijken naar andere designs. Als een kleurcombinatie nooit gebruikt wordt in designs van allerlei designers heeft dat ongetwijfeld een goede reden.

Met deze kennis op zak is het hoog tijd om zelf aan de slag te gaan. Daar leer je immers het meeste van. Pak het op, beken je kleur en wees niet bang om ze in vol ornaat te laten stralen!

 

 

 

Laat een reactie achter